مقدمه
امروزه درمیان طیف گستردهی آموزشهایی که به کودکان داده میشود، از ریاضیات گرفته تا زبان و…، کمتر نام آموزش مهارت های زندگی به کودکان به گوش میخورد. مهارتهایی که میتواند سرنوشت یک کودک را به شدت تحت تاثیر قرار دهد.
در عصر حاضر، با اوج گرفتن رقابت در عرصهی ریاضی، چندزبانه شدن کودکان و… شاهد تربیت کودکان مضطربی هستیم. کودکانی که به نظر میرسد جز درس خواندن و رقابت کردن، کار دیگری بلد نیستند. اگر بخواهیم بهتر بگوییم، انگار که این کودکان ماشینی، با اندکی متلاطم شدن زندگی، نمیتوانند برای مدیریت بحران چارهای بیندیشند. همچنین بسیاری از این کودکان حتی بلد نیستند چگونه با همسالان و اطرافیان ارتباط برقرار کنند. به همینخاطر در سال در سال ۱۹۹۳ سازمان یونیسف، اقدام به پایهگذاری مهارتهایی دهگانه برای کودکان نمود و آنها را مهارتهای زندگی نامید. کودکان با یادگیری مهارتهای زندگی میتوانند در هنگام بحرانها، مدیریت انجام داده و زندگی کارآمدتری را تجربه کنند.
مهارتهای زندگی دهگانه شامل چه عناصری میشود؟
مهارتهای زندگی در واقع شامل عناصری هستند که باعث میشود، کودک بتواند به صورت هوشمندانه و با کفایت در زندگی رفتار کند. این مهارتها شامل طیف گستردهای میشوند که عبارتند از:
- مهارت خودآگاهی
- مهارت همدلی
- مهارت تفکر خلاق
- مهارت تفکر نقاد
- مهارت حلمسئله
- مهارت تصمیمگیری
- مهارت روابط بینفردی
- ارتباط موثر
- مهارت سازگاری با استرس
- مهارت کنترل هیجانات
این مهارتهای زندگی، هرکدام چون زرهی کودک را از درماندگی در زندگی حال و آینده در امان نگهمیدارند و باعث سلامت روان کودک میشوند. از اینرو آموزش این مواد به کودکان باید از سنین پایین آغاز و در برنامهی مدارس قرار بگیرد. در ادامه قرار است شما را با 5 مورد از مهارتهای زندگی مهم آشنا نموده و روش آموزشی آنها را ذکر کنیم.
مهارت زندگی تفکر خلاق، زرهی برای در امان ماندن از یکنواختی و درماندگی!
مهارت زندگی تفکر خلاق، مهارت مهمی است که شاید بتوان گفت بیشتر کودکان از داشتن آن محروماند. گنجاندن کودکان در قالبهای سفت و سخت یکنواخت مدرسه، باعث شده است که بیشتر کودکان به یک شکل دنیا را نگاه کنند. انگار که عینکی یکسان و از قبل آماده شده به آنها داده میشود تا دنیا را با آن بنگرند. همین امر سبب شده است که خلاقیت و توانایی نگاه به موضوع از زاویهای دیگر برای کودکان سخت باشد.
آموزش مهارت زندگی تفکر خلاق باعث میشود که کودک از این قالبهای از پیش تعیین شده بیرون بیاید و سعی کند با دید دیگری به مسائل نگاه کند. کودکان مجهز به تفکر خلاق، در ناملایمات تسلیم نمیشوند و حتی از شرایط بحرانی فرصتی برای رشد میسازند.
تمرینی برای افزایش مهارت زندگی تفکر خلاق: میتوانید وسایل دور ریختنی را در اختیار کودک بگذارید و بخواهید آنها را تبدیل به چیزهایی قابل استفاده بکند. مثلا با کارتنهای بلااستفادهی کفش، قفسهی کتاب یا صندوق بسازد.
مهارت زندگی تفکر نقاد، زرهی علیه بهرهکشی از کودک
یکی دیگر از موارد مهم در آموزش مهارت های زندگی به کودکان، مهارت تفکر نقاد است. یعنی اینکه کودک یاد بگیرد هرچیزی را به راحتی قبول نکند. این مهارت سبب میشود که روحیهی پرسشگری همیشه در مغز کودک فعال بوده و از گول خوردن و سوءاستفاده از وی جلوگیری شود. متاسفانه فرهنگ جامعهی ایرانی که بسیار مبتنی بر شرم است، قبول حرف دیگران برای رعایت احترام را از همان ابتدا در ذهن کودک حک میکند.
مهارت زندگی تفکر نقاد به کودک یاد میدهد که قرار نیست هرچیزی را از هرکس قبول کند و افراد ممکن است اشتباه کنند. از اینرو او باید قبل از قبول هرچیز، آن مسئله را در ذهن بررسی کرده و ایرادهایش را بگیرد.
برای آموزش مهارت زندگی تفکر نقاد از همان ابتدا بازیهایی را طراحی کنید که کودک باید در آن عیب شما را پیدا کند. این امر سبب میشود که کودک نحوه نقد کردن و رویارویی با آن را یاد بگیرد.
مهارت سازگاری با استرس، مهارتی برای واکسیناسیون کودک علیه بیماریهای روانی!
امروزه بر کسی پوشیده نیست که ریشهی بسیاری از ناهنجاریهای روانی، به استرس و فشار تجربه شده در دوران کودکی فرد بازمیگردد. مهارت زندگی سازگاری با استرس، اهرمی است که میتواند ناجی کودک برای رهایی از این استرس و فشارها تلقی شود.
درواقع در دوران طفولیت، چون کودک ظرفیت روانی کمی برای تحمل استرس دارد، درصورت تجربهی آن فشاری چندبرابر بیشتر از یک فرد عادی را باید تحمل کند. از اینرو بسیار حیاتی است که کودک را با سازوکار احساس استرس آشنا کرده و روشهایی را برای آرامسازی به او آموزش دهیم. برای آموزش سازگاری با استرس در قدم اول نیاز است که کودک را با احساس استرس آشنا کرده و علائم بدنی آن را توضیح دهیم. برای مثال به کودک بگوییم: هروقت قلبت تندتند میزنه یعنی ممکنه استرس داشته باشی! در قدم دوم، به او یاد میدهیم، استرس یک احساس همگانی است و باید آن را قبول کنیم و از آن نترسیم. در آخر راهکارهای آرامسازی چون تنفس عمیق را به او آموزش میدهیم.
مهارت زندگی روابط بینفردی و ارتباط موثر، مهارتی طلایی برای تنها نماندن
یقینا یکی از مهمترین مقولات در آموزش مهارت های زندگی به کودکان، روابط بینفردی و ارتباط موثر است. این مهارت به قدری مهم است که اگر کودکی فاقد آن باشد، تنها خواهد ماند. به دنبال آن در بزرگسالی در دوستیابی، کار در گروه، ازدواج و… نیز ناکام میماند. از اینرو بسیار حیاتی است که طریقهی ارتباطگیری با دیگران و همچنین حفظ روابط بینفردی را از سن خیلی کم به کودک آموزش دهیم.
برای آموزش مهارت زندگی ارتباط و روابط بینفردی، بازی کردن راهحلی بسیار کاربردی تلقی میشود، زیرا کودکان از نخستین سالهای زندگی با بازی اجتماعی میشوند. برای شروع یک بازی گروهی برای فرزندتان و همسالانش طراحی کنید. خوب است که در ابتدا برحسب جنسیت اسباب بازی دخترانه یا پسرانه تهیه کنید و در ادامه از خود کودک بخواهید از همسالانش دعوت به بازی کند. برای مثال اگر کودک دختر است، اسباب بازی خانه داری یک گزینه طلایی تلقی میشود. از کودک و دوستانش بخواهید با وسایل خانه داری، یک غذای خوشمزه با هم بپزند.
مهارت تصمیمگیری، راهکاری برای نجات از سردرگمی
یکی دیگر مهارتهای طلایی در آموزش مهارت های زندگی به کودکان، تصمیمگیری است. احتمالا تاکنون کودکانی را دیدهاید که تا وقتی نیاز به تصمیمگیری میشود، بدوبدو سمت والدین آمده و از آنها میخواهند برایشان تصمیم بگیرند. شاید در نگاه اول فکر کنید این کار خوب است اما باید گفت، در بلندمدت با کودکی روبهرو خواهیم شد که هیچ کنترلی روی زندگیاش ندارد. درواقع این کودکان در آینده، مهمترین تصمیمگیریها را به دیگران میسپارند و ناتوان از سکانداری زندگی خود، عقب میکشند.
از اینرو حیاتی است از سنین پایین، آموزش مهارت زندگی تصمیمگیری را به آنها آموزش دهیم. برای آموزش، در قدم اول نیاز است که عزت نفس کودک را بالا ببریم و به او اطمینان بدهیم که توانایی تصمیمگیری دارد. در ادامه در کوچکترین مسائل او را در موقعیت انتخاب و تصمیمگیری قرار دهیم. برای مثال اگر او را به اسباب بازی فروشی بردیم و او از دوتا اسباب بازی خوشش آمد بگوییم فقط حق انتخاب یکی را دارد.
منبع
https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/63552/WHO_MNH_PSF_93.7A_Rev.2.pdf
